رطوبت، نخستین کارفرمای هر ساختمان در ساحل مازندران

کارفرمایی که هیچ‌وقت جلسه نمی‌آید

هر پروژه چند کارفرما دارد: مالک زمین، خریدار، شهرداری. در شمال یک کارفرمای دیگر هم هست که هیچ‌وقت سر جلسه نمی‌نشیند، اما حرف آخر را او می‌زند. رطوبت. نه در روز تحویل، بلکه در زمستان سوم؛ وقتی گوشهٔ سقف حمام لک می‌افتد، درِ چوبی دیگر درست بسته نمی‌شود و نمای سفید، رگه‌های خاکستری پیدا می‌کند.

برای ما، پذیرفتن این کارفرما یعنی طراحی را از او شروع کنیم، نه اینکه در پایان کار برایش راه‌حل پیدا کنیم.

هوا باید بتواند از خانه عبور کند

در اقلیم معتدل و مرطوب خزر، هوای ایستا دشمن است. خانه‌ای که فقط یک جبههٔ باز دارد، هوایش جابه‌جا نمی‌شود و رطوبت در گوشه‌ها می‌نشیند. تهویهٔ عبوری، یعنی امکان عبور هوا از یک سو به سوی دیگر، در معماری سنتی شمال ایران قاعده بود. خانه‌های روستایی گیلان و مازندران روی کرسی بالا می‌آمدند و ایوان‌هایشان رو به باد باز بود.

در برج، این قاعده شکل دیگری پیدا می‌کند: تهویهٔ مکانیکی حمام و آشپزخانه که واقعاً کار کند، پنجره‌هایی که بتوان بی‌آنکه باران به داخل بیاید، کمی باز گذاشت، و پلانی که اتاق‌های تاریک و بی‌پنجره را به حداقل برساند.

باران اریب و عمق سایه

باران شمال همیشه عمودی نمی‌بارد. باد آن را به نما و به زیر درها می‌کوبد. عمق تراس و بیرون‌زدگی سقف، پیش از آنکه تصمیم زیبایی‌شناختی باشد، تصمیم محافظت است. تراس عمیق هم پنجره را از آفتاب تند عصر نگه می‌دارد و هم باران را از درز در دور می‌کند.

به همین دلیل وقتی در طرح‌هایی مانند رُکان لاین یا رُکان پاین از تراس‌های پیوسته و عمیق حرف می‌زنیم، از زبانی حرف می‌زنیم که اقلیم آن را پیشنهاد کرده است، نه مد.

مصالح؛ آنچه در دریا کهنه می‌شود

هوای شور و مرطوب، فلز بی‌محافظ را زود می‌خورد، چوب بی‌مراقبت را تاب می‌دهد و سطح‌های متخلخل را خانهٔ خزه می‌کند. انتخاب مصالح در ساحل، بیش از آنکه پرسش رنگ باشد، پرسش نگهداری است: این سطح ده سال بعد چه شکلی دارد و چه کسی آن را تمیز می‌کند؟

در مطالعهٔ کدیر در ارتفاعات نوشهر، چوب، سنگ و سطوح تیره در روایت مصالح آمده‌اند. هرجا چنین مصالحی پیشنهاد می‌شوند، جزئیات اجرایی و برنامهٔ نگهداری‌شان هم باید همراهشان بیاید؛ وگرنه زیبایی روز اول، بدهی سال پنجم می‌شود.

جزئیات، جایی که ساختمان راست می‌گوید

رطوبت از درز وارد می‌شود. از محل اتصال پنجره به دیوار، از کف تراس که به سمت داخل شیب دارد، از لوله‌ای که از نما عبور کرده و آب‌بندی نشده. این‌ها در هیچ رندری دیده نمی‌شوند، اما در کارگاه یا درست ساخته می‌شوند یا نه.

از روزی که آژیانه با پیوند معماری و مهندسی سازه شکل گرفت، باور داشتیم فاصلهٔ میان نقشه و کارگاه باید کوتاه باشد. در کنار دریا، این فاصله با سانتی‌متر اندازه گرفته می‌شود و با سال تاوان می‌دهد.

ادامه

• رویکرد معماری آژیانه
• مطالعهٔ کدیر
• برج حس زندگی
• خانه‌ای برای سه‌شنبه‌ها
• پیش از خرید آپارتمان در محمودآباد، این پرسش‌ها را بپرسید

نویسنده: دکتر حسن طاهری، معمار و توسعه‌گر، هم‌بنیان‌گذار آژیانه